2020/09/27
۱۳۹۹ يکشنبه ۶ مهر
فشار به غرب با نگاه به شرق
نگاهی به سفر ظریف به مسکو در گفت گو با شعیب بهمن، کارشناس مسائل روسیه:

فشار به غرب با نگاه به شرق

​​​​​​​روح‌اله نخعی: در هفته پرکار دستگاه دیپلماسی ایران، وزیر خارجه راهی مسکو شد تا هم به گفت‌وگوهایی بپردازد و هم پیامی را از رئیس‌جمهور به کرملین ببرد. هم‌زمان بحث تمدید یک قرارداد همکاری نیز بین ایران و روسیه مطرح شد. برای ارزیابی ابعاد این سفر و چشم‌انداز تعاملات بین ایران و روسیه، گفت‌وگویی داشتیم با شعیب بهمن، کارشناس مسائل روسیه که توضیح می‌دهد احتمالا به‌زودی توافق‌نامه جدیدی بین تهران و مسکو تنظیم خواهد شد.

 

*سفر وزیر خارجه ایران به مسکو، آن‌هم بعد از سفرش به عراق و سفر آقای کاظمی به تهران را در چه راستایی می‌بینید؟
سفر آقای ظریف بیشتر از آنکه به عراق و سفر آقای کاظمی مربوط باشد، به گفت‌وگوی تلفنی مربوط است که هفته گذشته بین مقامات ایران و روسیه انجام شد. قاعدتا به احتمال زیاد در آن گفت‌وگو طرفین درباره مسائل مهمی صحبت کرده‌اند که ظریف برای عملی‌شدن آنها یا طراحی سازوکاری برایشان راهی مسکو شد. بحث دیگر مسائل منطقه‌ای شامل سوریه و نیز تنش اخیر بین آذربایجان و ارمنستان است و موضوع سوم موضوعات بین‌المللی هستند که محور اصلی آنها را برجام و تلاش‌های آمریکا برای تمدید تحریم تسلیحاتی ایران شکل می‌دهد. روسیه در ماه‌های اخیر بارها اعلام کرده با تلاش‌های آمریکا در این خصوص موافق نیست و اصل موضوع را رد کرده است. موضوع برجام و آینده و سرنوشت آن هم از موضوعات محوری مذاکرات ظریف و لاوروف است.

* در راستای همین سفر، صحبت‌هایی از تمدید «قرارداد ۲۰‌ساله» بین ایران و روسیه شده. داستان این قرارداد چیست؟
در وهله نخست باید گفت که این قرارداد نیست، بلکه موافقت‌نامه همکاری است بین جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه که در جریان سفر آقای خاتمی در سال ۷۹ به مسکو منعقد شده است. در بندهای مختلف این موافقت‌نامه بحث توسعه همکاری‌ها در همه زمینه‌ها بین ایران و روسیه مورد تأکید بوده است. این موافقت‌نامه ۱۰‌ساله بوده که در یکی از بندهای آن ذکر شده اگر پس از 10 سال دو طرف مخالفت و بحثی نداشتند، پنج‌ساله تکرار خواهد شد و اعتبار خواهد داشت. اسفند امسال بیستمین سالگرد خودش را پشت‌سر می‌گذارد. قاعدتا تحولاتی که در منطقه و نظام بین‌الملل در ۲۰ سال گذشته اتفاق افتاده، ضرورت‌های متعددی برای بازبینی و بازنگری و گسترش و توسعه روابط برای طرفین ایجاد شده تا در آینده شاهد شکل‌گیری موافقت‌نامه جدید یا یک سند راهبردی و نقشه راه بلندمدت و جامع بین ایران و روسیه باشیم.

* فاصله زمانی اندک اعلام این موضوع و مطرح‌شدن مسئله توافق ۲۵‌ساله با چین باعث شده بحث‌هایی مربوط به نگاه به شرق و جدی‌ترشدن آنها شکل بگیرد. ارزیابی شما از این مسئله چیست؟
قطعا توسعه روابط ایران و روسیه و روابط ایران و چین هر دو در قالب رویکرد نگاه به شرق قابل بحث و ارزیابی هستند. با نگاه موسع‌تر به راهبرد نگاه به شرق می‌شود دید که این راهبرد صرفا جنبه جغرافیایی نخواهد داشت، بلکه شامل همه کشورهایی می‌شود که به‌نوعی سیاست خارجی مستقل دارند و فارغ از یکجانبه‌گرایی ایالات متحده می‌خواهند عمل کنند. در نتیجه کشورهایی مثل روسیه و چین طبیعی است که در صدر این فهرست برای ایران باشند.
حالا اینکه از لحاظ زمانی طرح این دو موضوع یکسان شده به‌هرحال می‌تواند علاوه‌ بر اینکه به توسعه روابط ایران و چین و روسیه مربوط باشد، پیامی جدی به غرب هم باشد. سوابق تاریخی نشان می‌دهند ایران هر بار به سمت شرق رفته، علاوه بر اینکه در تأمین نیازهای خود موفق شده یک موفقیت بزرگ دیگرش هم تنظیم روابط با غرب بوده است. درنتیجه در شرایط فعلی که برجام گره خورده و آمریکا هم با شدت و حدت تحریم‌ها را توسعه می‌دهد و با سختگیری پیگیر است، نزدیک‌شدن ایران به کشورهای غربی ضمن توسعه راهبرد نگاه به شرق می‌تواند هم در برابر تحریم‌ها راهگشا باشد و هم اروپایی‌ها را ناگزیر کند که در زمینه تعهدات برجامی و پایبندی‌شان به برجام تجدیدنظر کنند.

* در چارچوب راهبردی که توصیف می‌کنید، فکر می‌کنید گام‌های بعدی چه باشند؟
گام‌هایی که فعلا می‌شود متصور بود، در مرحله اول طراحی اسناد راهبردی با کشورهایی مثل چین و روسیه است. در مراحل بعدی اقدامات ایران قاعدتا محدود به همین مسئله نخواهد بود. ایران ناگزیر است ابتکار عملی را در سیاست خارجی دنبال کند که تشکیل مجمع کشورهای تحریم‌شده است. این کشورها اگر گرد هم بیایند، ظرفیت بزرگ بین‌المللی ایجاد می‌شود تا هم تحریم‌ها ناکارآمد شود و هم نیازهای خودشان را رفع کنند. صادرات بنزین ایران به ونزوئلا مثال مهمی در این زمینه است. یکی‌دیگر از گام‌های مهم ایران می‌تواند این باشد که با کشورهای مختلف از جمله روسیه و چین وارد تعاملات مالی با ارزهای ملی شود و به سمت حذف دلار از معاملات آتی برود. به این ترتیب محدودیت‌ها و تحریم‌های ارزی جبران شوند و ایران با سهولت بیشتر بتواند کالاهای مورد نیاز خودش را هم تأمین کند.

 

کلید واژه
دیدگاه‌ها

نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.